حمیدحیدرپناه...خیلی دورخیلی نزدیک

سینما دیاموند واقع در خیابان سعدی ایلام که در دوران انقلاب ابتدا به آزادی و سپس به قدس تغییر نام داد، در وضعیت تعطیلی به سر می‌برد. اهالی ایلام می‌گویند این سینمای قدیمی حالا به پارکینگ تبدیل شده است. داستان اینکه ایلام تنها یک سینما داشت و چراغ همان یک سینما هم به خاموشی گرایید، شبیه یک تراژدی فرهنگی است. بسیاری از هنرمندان و تحصیلکردگان ایلامی از این وضعیت ناخشنود هستند. حمید حیدرپناه از پژوهشگران جوان اهل ایلام در همین زمینه بحث‌هایی جامعه‌شناختی را مطرح می‌کند.حمید حیدرپناه دانشجوی دکترای جامعه شناسی فرهنگی، از جامعه شناسان جوان ایلامی است که تاکنون پژوهش‌ها و نوشتارهای گوناگویی از وی در خصوص وضعیت فرهنگی و خصوصاً شرایط فیلم و سینما در ایلام منتشر شده است؛ به بهانه وضعیت این روزهای سینمای ایلام با وی به گفت‌و‌گو نشسته‌ایم که در ادامه می خوانید.ë در ابتدای بحث از ضرورت وجود سینما و تماشای فیلم برای مردم بویژه مخاطبان سینما در شهرستانها بگویید؟به طور خلاصه جامعه‌شناسان سه تأثیر مهم سینما بر مردم جامعه را بیان کرده‌اند: 1) سینما به عنوان عامل انتقال ارزش‌ها و هنجارهای فرهنگی 2) عامل مهمی در ساماندهی ارتباط خانواده و فرد با دنیای خارجی 3) اثراتی که می‌تواند بر نهادهای سیاسی و اجتماعی جامعه داشته باشد.ë از وضعیت سینما در استان ایلام در سال‌های گذشته بگویید؟سینما در ایلام از دو زاویه قابل بحث است یکی سینمایی که صنعت است و یک سالن است و مخاطبانی دارد و دیگری سینما به عنوان یک هنر که تولیداتی دارد، به طور خلاصه تأسیس سینمای شهر ایلام به سال‌های ابتدای دهه 50 بر می‌گردد. اگر سال‌های رونق نمایش فیلم در سینمای ایلام را از سال‌های جنگ و دهه 60 بدانیم، تا حدی با تحولات سینمای کشور همگام بوده که پس از توقف ساخت و پخش فیلمفارسی‌های دهه 50 در ابتدای دهه 60 و شروع موج جدیدی از فیلم‌های دفاع مقدس و انقلابی و تأثیراتی که در زندگی روزمره و وضعیت جنگ داشت، سینمای ایلام شلوغ‌ترین و پرشور‌ترین روزهای خود را از نظر مخاطب داشت. رونق فیلمسازی در ایران و قهرمان بازی ستاره‌های جدید با موضوعات اکثراً اکشن، جنگی و حماسی که به فضای ذهنی و پیرامونی آن زمان – شرایط جنگ – نزدیک‌تر بود و طبعاً مورد استقبال مخاطبان که عمدتاً از نسل جوان و نوجوان بودند قرار می‌گرفت که شاهد صف‌های طولانی در جلوی سینمای قدیمی شهر بودیم و هیجانات و سوت و کف جوانان پرشور آن زمان برای ستاره‌ها و اتفاقات فیلم در سینما، هیاهوی خاصی در بین جوانان آن دیار ایجاد کرده بود. این روال تا سال‌های میانی دهه 70 ادامه یافت و پس از آن همزمان با تغییرفضای فیلم‌های تولیدی، مخاطبان هم به سمت تماشای فیلم‌های اکشن رفتند، فیلم‌هایی با موضوعاتی که عمدتاً تقابل خوب و بد، خیر و شر و قهرمان و ضدقهرمان بود. ضمن اینکه حضور ستاره‌هایی چون «جمشید هاشم پور» و «فرامرز قریبیان» و... که از ابعادی مانند تیپ و مرام از سوی جوانان ایلامی مورد حس قرابت و همسانی قرار می‌گرفتند، موجب جذب بیشتر تماشاگران می‌شد و همین امر موجب محبوبیت این تیپ هنرپیشه‌ها و واکنش هیجان انگیز و تحسین زای تماشاگران به بازی آنها در سالن سینما بود (تشویق با سوت و کف و... )ë با این اصاف، چطور شد که تنها سینمای ایلام از رونق افتاد؟   با ورود ویدئوهای خانگی در اواخر این دهه، پس از آن ظهور سی‌دی و ردوبدل شدن فیلم‌ها بین مردم و تأسیس ویدئوکلوپ‌ها، به تدریج رغبت مردم به سینما کم شد و این پدیده به موازات پایین رفتن کیفیت سینمای شهر با شتاب بیشتری صورت گرفت. ورود دیرهنگام فیلم‌های روز و فاصله زیاد بین تبلیغ و پخش آنها در سینماهای تهران تا پخش در ایلام، نبود تنوع مکانی و فضایی این سینمای کهنه و... موجب دوری هرچه بیشتر مردم از سینما قدس ایلام شد. این روال تا امروز که تماشای فیلم از طریق تبلت و لپ‌تاپ آسان‌تر از قبل شده و به لحاظ به روز بودن جدیدترین فیلم‌های روز جهان براحتی قابل دسترس هستند، دیگر سینما رفتن از سوی مردم ضرورتی ندارد، حتی اگر علاقه‌مندانی هم باشند که عاشق سینما رفتن باشند، ولی رفتن به سینما در ایلامی که حال سینمایش به خرابه‌ای تبدیل شده، صفایی ندارد.  در زمینه سینمای تولیدی، شاید بتوان  استان ایلام را فقیرترین استان کشور نامید. استانی که با وجود داشتن هنرمندان و فیلمسازان برجسته که - در کشور و جهان شناخته شده هستند - و با وجود برخورداری از پیشینه تاریخی و فرهنگی غنی، طبیعت بکر و خصوصاً حماسه‌های ماندگاری که در عرصه دفاع مقدس داشت، تاکنون در زمینه تولید آثار بزرگ سینمایی مورد توجه قرار نگرفته است.ë منظورتان از سینمای تولیدی دقیقاً چیست؟جنگ هشت ساله از ایلام آغاز و در ایلام پایان یافت، با وجود درگیری مستقیم در جنگ و انجام عملیات‌های بزرگ مانند «فتح میمک» و «مهران» و... دارا بودن مناطق جنگی مهم مانند «قلاویزان» و «شرحانی» و «فکه» و... تاکنون سوژه و لوکیشن هیچ فیلم سینمایی خاصی نشده است. با وجود داشتن هنرمندان برجسته در عرصه فیلمسازی، کارگردانی، فیلمبرداری، تدوین و... تاکنون هیچ پروژه بزرگ سینمایی به آنها واگذار نشده. تاکنون فقط تعداد انگشت‌شماری از فیلمسازان در این استان حضور یافته که در عرصه ملی هم آثارشان مورد استقبال قرار نگرفته‌اند. (به عنوان نمونه تولید فیلم «بمانی» توسط «داریوش مهرجویی»، با موضوع خودکشی در ایلام که دلیل عدم شناخت کافی از فضای فرهنگی و اجتماعی استان، اثری غیرواقعی و جنجالی شد و اخیراً فیلم دفاع مقدسی «رنج و سرمستی» «جهانگیر الماسی» که نمایش آن در جشنواره فیلم فجر مورد انتقاد برخی اهالی هنر و ترک سالن نمایش شد.اما در زمینه تولیدات سینمای مستند، ایلام در جایگاه بسیار خوبی قرار دارد و مستندسازان برجسته ایلامی، با وجود تمام کاستی‌ها و کمبودها، توانسته‌اند آثار ماندگاری با موضوعات فرهنگی – اجتماعی، محیط زیست و... خلق نموده و جوایز و افتخارات ارزشمندی در جشنواره‌های مختلف ملی و بین‌المللی کسب کنند.ë وضعیت کنونی سینما در استان ایلام را با توجه به اینکه بی‌رونقی و در آستانه تعطیلی و تغییر کاربری روبه‌رو است چگونه می‌بینید و دلایل وضعیت موجود را در چه عواملی می دانید؟در مرکز  استان تا به حال فقط یک سینما وجود داشته است، که کیفیت و تنوع فضایی و محیطی‌اش هم نیازی به گفتن ندارد و حالا هم که به خرابه‌ای تبدیل شده است، این موضوع ناشی از عوامل مختلفی است که مهمترین دلایل آن ناشی از مشکلات اقتصادی و فرهنگی است.  شهری که در همه ابعاد فرهنگی و اقتصادی رنگ و بوی محرومیت دارد، طبعاً سینمایش هم جزئی از آن محرومیت است. مگر در این شهر چند پارک بزرگ، شهربازی مدرن، سالن تئاتر، فرهنگسرا، هتل مجلل، رستوران متفاوت، مراکز تفریحی و... وجود داشته که سینمایش مدرن باشد؟اما نکته‌ای وجود دارد، اینکه سرمایه‌ای در شهر گردش ندارد درست نیست. اتفاقاً در سال‌های اخیر در استان، شاهد رشد زیاد سرمایه‌های مالی – خصوصاً در سطح فردی بوده‌ایم - و به لحاظ فضایی هم رشد داشته‌ایم اما رشد در چه زمینه هایی؟ ساخت بانک، پاساژ و مراکز خرید و تجاری، آپارتمان‌های شیک، خرید ماشین‌های مدل بالا و چند رستوران جدید و... اما در زمینه ساخت مراکز فرهنگی اقدامی صورت نگرفته که بخشی ناشی از کم کاری مسئولان در این حوزه بوده و قسمتی هم ترس سرمایه‌داران از ورود به این بخش است. اینکه سرمایه‌گذار حاضر نیست به جای یک پاساژ، یک سینما یا سالن تئاتر بسازد، طبیعی است، چون صرفه اقتصادی ندارد. پس اینجا باید مسئولان فرهنگی هنر خود را به نمایش بگذارند و با توجیه و جذب سرمایه‌گذاران، زمینه ورود آنها را فراهم کنند که اتفاقاً می‌تواند به لحاظ اقتصادی هم برایشان در آینده به صرفه باشد. البته با شناختی که از مسئولان و متولیان فرهنگی استان دارم، اراده و تلاش لازم را در این خصوص داشته و دارند، اما مشکلات اصلی برمی‌گردد به کمبود بودجه و عدم تخصیص اعتبارات کافی در سطح کلان.اساساً ضرورتی دارد در استان ایلام سالن سینما ساخته شود؟وجود سینما در ایلام از بعد ساختاری و مکانی که جایی برای تفریح و تنوع و سرگرمی باشد و به عنوان یک تنوع و تفریح باید در سبد خانواده‌ها قرار گیرد، ضرورت دارد. از طرف دیگر کارکرد درونی‌سازی و فرهنگ سازی‌اش هم می‌تواند مهم باشد که بسیاری از آموزه‌های اجتماعی و فرهنگی و پیام‌های ارزشی از طریق نمایش فیلم‌های مفید و ارزشمند می‌تواند در زمینه فرهنگ‌سازی و پرورش یک سری آداب و تعلیماتی که در جامعه کنونی ایلام ضرورت اساسی دارد منتقل شود.ë چشم‌انداز آینده سینما در استان ایلام را چگونه می‌بینید؟فعلاً که سینمایی وجود ندارد که کسی به آن مراجعه کند اما ظاهراً مسئولان قول داده‌اند اجازه تغییر کاربری ندهند و سینمای جدیدی در شهر تأسیس می‌شود اما موضوع این است که صرفاً ساخت یک فضا کافی نیست و باید کارهای تبلیغی و فرهنگی مناسبی انجام داد تا مردم جذب سینما شوند. به نظرم ایلام به دلیل مشکلات فضایی و محیطی و کمبود مراکز برای تفریح و فراغت خانواده‌ها و جوانان، این قابلیت را داراست که با ایجاد فضاهای جدید فرهنگی، با تبلیغ و اطلاع‌رسانی بخوبی آنان را جذب کرد به طوری که سینما و مراکز فرهنگی علاوه بر کارکرد فرهنگ سازی، محیطی برای سرگرمی، تفریح و تنوع زندگی هم بشود که در این صورت می‌توان امیدوار بود رونق به این فضا برگردد. در غیر این صورت با تعطیلی کامل و ساخته نشدن سینمای جدید فاجعه‌ای در این زمینه شکل می‌گیرد و کلاً سینما در ایلام می‌میرد.منبع روزنامه ایران